Kilka lat temu oglądałem w telewizji reportaż z jakiegoś  biegu maratońskiego. Bardzo dziwiło mnie to, że na dworze pada deszcz, jest może z 5 stopni Celsjusza, a mimo to zawodnicy startują w króciutkich spodenkach, singlet’ach i może tylko niektórzy mieli ubrane rękawki. Jak to możliwe, że nie było im zimno?

BO ELITA KOCHA CHŁÓD?

Otóż, im szybciej biegniemy, tym więcej zużywamy tlenu w jednostce czasu. A skoro zużywamy więcej  tlenu, to nasze ciało bardziej się grzeje. Naukowo można by powiedzieć, że metaboliczna produkcja ciepła jest proporcjonalna do VO2, a VO2 jest proporcjonalne do prędkości biegu. Na przykład, maratończyk Elity biegnący w tempie na 2h05 zużywa w jednostce czasu ponad dwa razy więcej tlenu  niż maratończyk biegnący na wynik 4h00. Tym samym, nasz zawodnik Elity wygeneruje ponad dwa razy więcej ciepła, z którym musi coś zrobić. Ponieważ ciepło łatwiej jest odprowadzić w chłodniejsze dni, wiec szybsi zawodnicy będą woleli biegać w chłodzie. Do tego będą oni lżej ubrani, niż wolniejsi biegacze, którym z kolei będzie przyjemniej biegać w dni cieplejsze.

CO NA TO STATYSTYKI?

Francuscy naukowcy zadali sobie trud i przeanalizowali wyniki przeszło 1,8 mln maratończyków. Z ich badań wynika, że Elita osiąga najlepsze czasy przy temperaturze 4,33°C  (39,9 °F),  a zawodnicy najwolniejsi biegają najlepiej w temperaturze 7,44°C  (45,4 °F).  Jeżeli z kolei jesteś zaawansowanym amatorem, będącym wśród 25% najlepszych maratończyków, to dla Ciebie najlepszą temperaturą do startu jest 6°C  (42,8 °F). 

Są to temperatury optymalne do osiągania najlepszych wyników. Czyli zarówno wyższe, jak i niższe temperatury powodują uzyskiwanie gorszych czasów. Im temperatura wyższa od optymalnej, tym więcej kłopotów z odprowadzaniem ciepła do otoczenia. Im temperatura niższa od optymalnej,  tym mniej rozgrzane mięśnie i więcej energii „zmarnowanej” na ogrzanie organizmu, a wiec i wolniejszy bieg.

KIEDY BIEGAĆ MARATONY?

Wpływ temperatury zewnętrznej ma zatem kolosalny wpływ na to, kiedy mamy szanse uzyskać dobry wynik w maratonie. Dużo trudniej będzie nam zrobić życiówkę w sierpniowym maratonie, rozgrywanym w temperaturze 30 stopni, niż w maratonie październikowym rozgrywanym przy 14 czy 10 stopniach. Podobnie będzie w miesiącach zimowych. Temperatura jest wtedy dużo niższa od optymalnej, wiec i wyniki dużo niższe od wymarzonych. Jak to wygląda w praktyce?

200 najszybszych maratonów

Powyższy wykres powstał na podstawie danych zebranych przez  Associated of Road Racing Statisticians. Widzimy na nim na jakie miesiące procentowo rozkłada się 200 najszybszych maratonów w każdym z badanych lat. Z wykresu jasno wynika, że najwięcej szybkich maratonów bieganych jest na początku kwietnia i na przełomie października i listopada (kolor pomarańczowy, który odpowiada za przedział 25%-30%). A my już domyślamy się z czego to wynika: z optymalnych temperatur występujących w tym okresie. Zobaczymy zatem, co się dzieje w najcieplejszych miesiącach: czerwiec, lipiec, sierpień. Na wykresie wszystkie one są w przedziale niebieskim (0-5%), a zatem  w tych miesiącach praktycznie nie biega się szybkich maratonów. Winowajca? Oczywiście temperatura.

Jak to jest zatem, że bardzo często w relacjach z polskich biegów spotykamy się z wpisami: „panowała idealna temperatura do biegania maratonów, czyli 14°C” lub „moja ulubiona temperatura do biegania maratonów to 10 stopni”? Czy faktycznie lubimy takie temperatury, czy raczej uznajemy je za optymalne, bo  ciężko jest w Polsce pobiec maraton w niższej temperaturze, wiec nie jesteśmy do końca świadomi swoich możliwości? Sprawdźmy.

A JAK NA TYM TLE WYGLĄDAJĄ GŁÓWNE POLSKIE MARATONY?

Największe polskie maratony rozgrywane są zazwyczaj właśnie w kwietniu oraz na przełomie września i października. Poniższa tabela zawiera dane o temperaturze z lat 2013-2015 dla tych właśnie biegów. Ze stacji pogodowych odczytałem temperatury które panowały danego dnia dokładnie o godzinie 12:00. W tym czasie trójkołamacze wpadają na metę, a osoby walczące o zmieszczenie się w limicie są w połowie trasy. Wyjątkiem są maratony w Warszawie i Poznaniu, dla nich jeszcze nie znalazłem zanotowanej temperatury, dlatego dla nich przyjąłem do wyliczeń, prognozę temperatury na dany dzień.

Dębno 07-04-2013 06-04-2014 12-04-2015  
  7 14 12 Średnio 11,0°C
Łódź 14-04-2013 13-04-2014 19-04-2015  
  9 13 8 Średnio 10,0°C
Cracovia 28-04-2013 18-05-2014 19-04-2015  
  13 15 8 Średnio 12,0°C
Orlen 21-04-2013 13-04-2014 26-04-2015
  12 14 15 Średnio 13,7°C
Wrocław 15-09-2013 14-09-2014 13-09-2015  
  16 23 21 Średnio 20,0°C
Warszawa 29-09-2013 28-09-2014 27-09-2015  
  9 17 15 Średnio 13,7°C
Poznań 13-10-2013 12-10-2014 11-10-2015  
  12 17 17 Średnio 15,3°C

Według powyższej metodyki najchłodniejszym polskim maratonem jest o dziwo Łódź, a nie Dębno które jest zawsze rozgrywane o tydzień wcześniej. Jednak różnice pomiędzy trzema najzimniejszymi maratonami są niewielkie i raczej do pominięcia. Z drugiej strony czarno na białym widać, który z naszych czołowych maratonów jest najcieplejszy ;-). Jednak biorąc pod uwagę termin rozgrywania Maratonu Wrocławskiego, można było się było tego spodziewać. Przecież w połowie września mamy czasem do czynienia z jeszcze większymi temperaturami niż 20-23 stopnie.

Jak widzicie z analizowanych 21 maratonów tylko 3 rozgrywane były w temperaturze poniżej 8 stopni, a głównie przeważają temperatury 12-15 stopni. Więc może dlatego uważamy te temperatury za najlepsze? Znamy je i często w takich trenujemy. Są one na tyle niskie, że nie przeszkadzają szczególnie w zawodach, a i ciepło z organizmu jest w nich odprowadzane raczej sprawnie. Natomiast  niższych temperatur się boimy. Przecież nikt nie lubi latać w 5stopniach w samym singlecie i krótkich spodenkach.

Maraton w śniegu

A może jednak warto zdać się na naukowców i ich statystyki,  wystartować w zawodach w niższej temperaturze i zrobić dzięki temu nową życiówkę? Jeżeli przy wyborze kolejnego maratonu będziecie brali pod uwagę temperaturę, to pamiętajcie, że o tym czy maraton jest szybki czy  nie, decydują także inne elementy niż temperatura:

–  trasa i jej profil wysokościowy,

– długość i stromość zbiegów i podbiegów oraz ich umieszczenie na trasie (na początku trasy czy na końcu – to może mieć kolosalne znaczenie),

– ilość zakrętów i ilość agrafek (zakrętów o 180stopni),

– pogoda (zachmurzenie, wilgotność, wiatr) – ale to jest trudne do przewidzenia.

Powodzenia w planowaniu i do zobaczenia na trasie.

 

Źródła:

http://www.runnersworld.com/sweat-science/whats-the-optimal-temperature-for-marathons

http://rw.runnersworld.com/sub-2/

http://hanlonsrzr.blogspot.com/2014_05_01_archive.html